واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

666

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

به ماوراء النهر هجوم آوردند . قدر خان جبرائيل « 1 » نوادهء بغراخان محمد ( رجوع شود به ص 625 ) نه تنها آن سرزمين را اشغال كرد بلكه در - سال 496 هجرى ( 1102 ميلادى ) از آنجا بسوى متصرفات سلجوقيان حركت كرد . وى موفق به تصرف ترمذ شد ولى در 22 ژوئن ( اول تابستان ) در نزديكى شهر شكست خورد و در پيكار با سلطان سنجر كشته شد « 2 » . سلطان ، محمد تگين پسر سليمان تگين را از مرو فرا خواند . شاهزادهء مزبور در زمان هجوم قدر خان از ماوراء النهر به خراسان گريخته بود « 3 » . محمد تگين به لقب ارسلان خان ملقب گشت و تا سال 525 هجرى ( 1130 ميلادى ) امير آن سرزمين بود . ارسلان خان در آغاز دوران سلطنت خويش ناگزير با امير ساغربك كه

--> ( 1 ) - ابن اثير جاى ديگر او را طغان خان [ طوغان خان ] مىنامد ( چاپ تورنبرگ ، I x ، 213 ) ؛ در همانجا گفته شده كه ابو المعالى محمد بن زيد البغدادى علوى از طرف طوغان خان در سمرقند حكومت مىكرده ولى پس از سه سال علم طغيان برافراشت . طوغان خان شهر را مسخر ساخت و در آن گيرودار بغدادى و مردم بسيار كشته شدند . از اينجا مىتوان نتيجه گرفت كه تركستانيان به يارى روحانيان ماوراء النهر را اشغال كردند ولى بعد روحانيان عليه فرمانروايان جديد آن سرزمين نيز به مبارزه برخاستند . ( 2 ) - به گفتهء بندارى ( چاپ هائوتسما ، ص 262 ) وى در هنگام شكار اسير شده بوده . ( 3 ) - ابن اثير ، چاپ تورنبرگ ، x ، 241 - 239 ؛ « متون » ، ص 84 ( عوفى ) . بموجب مندرجات « كتاب ملازاده » ( « متون » ، ص 172 ) ارسلان خان حتى در قريهء مسوس يا مسوس ناحيهء مرو به دنيا آمده بوده ( ژوكوسكى ، « ويرانه‌هاى مرو قديم » ، ص 43 ) . به گفتهء عوفى و گفتهء مؤلف « كتاب ملازاده » ارسلان خان نيز به لقب طمغاج خان ملقب بوده .